لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

ملک الشعرا بهار در یکی از نامه های اخوانی خود به مجتبی مینوی معتقد است که در نخستین کنگره نویسندگان ایران شعر او و رفقای دیگر سنت پردازش در هیاهوی اسلوب جدید و بی وزن و قافیه حزب توده و شعر امثال نیما و رواهیچ و نیز مهملات تبریزیان جوان نادیده گرفته شده است. این مقاله در صدد است تا منظور بهار را از عبارت «مهملات تبریزیان جوان» آشکار سازد. این کنگره در سال 1325 برگزار شده بود و در آن سال فرقه دموکرات در آذربایجان استقرار داشت. حزب توده به عنوان متولی برگزاری کنگره سه نفر را از حزب دموکرات آذربایجان به این گردهمایی دعوت کرده بود: سیدتقی میلانی، اسماعیل شمس و بالاش آذراوغلو. میلانی در این کنگره اشعاری به زبان فارسی خواند. اسماعیل شمس در مورد ادبیات آذربایجان سخنرانی کرد و آذراوغلو اشعاری را به زبان ترکی قرایت نمود که ظاهرا مورد تشویق گرم حضار قرار گرفت. بهار استقبال از اشعار آذراوغلو را در کنار شعرخوانی امثال نیما و رواهیچ بر بی اعتنایی از سوی متجددین و به حاشیه رفتن جریان سنت گرایی ادبی حمل می کند و از این قضیه در نامه اش به مینوی سخت گلایه مند است. او با آوردن صفت مهملات برای اشعار شاعران جوان تبریز نارضایتی و مخالفت خود را از مواضع سیاسی و فرهنگی فرقه دموکرات ابراز داشته و عملکرد آنان را هم سو با نیت برگزار کنندگان کنگره در تخریب ادبیات ملی ایران ارزیابی کرده است. در این پژوهش تلاش شده تا با روش کتاب خانه ای و گردآوری داده ها به برخی مسایل پشت پرده در برگزاری نخستین کنگره نویسندگان اشاره گردد. این مسایل تاکنون در جایی بازگو نشده است.

این مقاله در برگیرنده جلوه های اندیشه مدرن در اشعار ملک الشعرا بهار، شاعر بزرگ معاصر می باشد. نویسنده می کوشد اصول اساسی مدرنیته اروپایی را که عبارتند از: سکولاریسم، عقلانیت، اسطوره زدایی، نفی گذشته، انسان مداری و… در شعر بهار جسته، یافته و تحلیل کند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

وقف یکی از سنت های نیکو در دین مبین اسلام است که ثمره های اجتماعی و رفاهی آن می تواند زمینه حیات بهتر را برای نسل های آینده فراهم کند. وقف کارکردهای فراوانی در زمینه های مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و. . . دارد که مهم ترین آن ها، فقرزدایی از سطح جامعه، تعدیل ثروت و کنترل آن است، و در یک کلمه باعث ایجاد عدالت اجتماعی می شود. بررسی ابعاد وقف و تحلیل اجزای ساختاری وقف نامه های کشف شده سبب می شود تا نقش های گوناگون سنت وقف در جامعه مشخص شود. در این پژوهش سعی شده وقف نامه خواجه حاجی معزالدین معروف به «خواجه ملک» فرزند حاج آقا علی از اعیان و خیرین مشهور طاهرآباد در قرن یازدهم هجری، از حیث ساختار و محتوا، تحلیل و بررسی شود و ابعاد گوناگون و کارکردهای آن در شمار سند حقوقی و مادی، از جهات گوناگون فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، سیاسی، زبانی و ادبی، تاریخی و. . . معرفی و تبیین شده، ارزش های مذکور در مجال این مقاله، بازنمایی شود. در واقع، شناخت آداب ورسوم اجتماعی هر عصر و سنت های جاری در آن دوره (آشنایی با سنت وقف و شیوه آن، هدف و ساختار وقف نامه ها)، شناسایی برخی از واقعیات و حقایق تاریخی، آشنایی با مختصات زبانی و ادبی هر دوره به دور از هر گونه تحریف و تبدیل، و شناخت گوشه هایی از زندگی واقف، از مهم ترین دستاوردهای تحلیل و بررسی ساختار وقف نامه هاست که بدین وسیله نه تنها می توان از آثار نیک و موقوفات باارزش خیران ارجمند، یاد کرد بلکه می توان سنت حسنه وقف را به عنوان سنتی ماندگار در جامعه، پویا کرد.

اگر درباره سجده ملائک به آدم - علیه السلام- به تفاسیر مختلف (ذیل آیه 34 سوره بقره) با آیات مربوط دیگر مراجعه کنیم متوجه باریک اندیشی های مفسران، و گاه اختلاف نظرشان درباره بعضی از مسایل آن می شویم. در دیوان حافظ فقط یک بار اشاره به این ماجرا شده است، و آن در بیتی از غزلی است که اغلب ابیاتش به تصریح یا به تلمیح، در خطاب با کسی است که گذشته از آراسته بودن به کمالات ظاهری و باطنی، وصف بارزش آن است که «در حسن او لطفی بیش از حد انسانی» در تجلی بوده است. و همین لطف خاص الهی سبب شده که ملائک در سجده آدم - برای پاک داشتن سجده خود از هر گونه شائبه شرک - زمین بوس او را نیت بکنند. هر چند حافظ پژوهان - تا آنجا که ما می دانیم و شرح نظراتشان بیابد - به سبب آسان نمایی بیت، به مسامحه از نکات آن گذشته اند. ولی اگر دقت نظر در کار آوریم معنی بیت را به علت داشتن بیان اجمالی، و ناشناخته بودن مخاطب، و وجود اشارات، در هاله ای از ابهام می یابیم؛ به این لحاظ سعی نگارنده، در این مقاله بر آن است که دقایق و ظرایف بیت را، ضمن نقل و بررسی نظرات شارحان - تا آنجا که مقدور است - بیان کند.

بررسی ها نشان می دهد که داستان های موجود در در ادبیات کهن ایران، ارتباط نزدیکی با تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ای دارند که آثار در آن ها خلق شده است؛ بنابراین از لابه لای داستان های این آثار می توان به چشم انداز روشنی از دوره های تاریخی آن ها دست یافت. مرزبان نامه، پنجاتنترا و کلیله و دمنه از کتب ارزشمند ادبی کلاسیک محسوب می شوند که در داستان های خود، به بازنمایی روابط گوناگون قدرت در قالب تمثیلی پرداخته اند. در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه ی منابع کتابخانه ای تدوین شده است، سیاست در ابعاد گوناگون و به صورت تطبیقی در این آثار بررسی خواهد شد تا به این پرسش ها پاسخ داده شود که نویسندگان چه ابعادی از سیاست را جلوه داده اند و چه شباهت ها و تفاوت هایی دیده می شود. نتایج حاکی از آن است که سیاست در داستان های این کتاب ها، در ابعاد متنوعی جلوه گر شده اند که می توان به قدرت و لیاقت حاکمان در امور کشور، ناکارآمدی حاکمان، ایجاد امنیت، کیفیت منابع قدرت و نقش آن ها در امور کشورداری، ویژگی های طبقات حکومتی و رابطه ی جدایی ناپذیر دین و سیاست اشاره کرد. اهداف پژوهش بررسی تأثیر تحولات سیاسی در مرزبان نامه، پنجاتنترا و کلیله و دمنه مصور. استخراج نکات مدیریتی و روابط قدرت در مرزبان نامه، پنجاتنترا و کلیله و دمنه مصور. سؤالات پژوهش مبانی اندیشه های مدیریتی در مرزبان نامه، پنجاتنترا و کلیله و دمنه مصور شامل چه مواردی هست؟ روابط قدرت چه انعکاسی در مرزبان نامه، پنجاتنترا و کلیله و دمنه مصور داشته است؟

در ایران، تاریخ نگاری از هنگام شکل گیری تاکنون، فراز و فرودهای بسیاری را از سر گذرانده است. در این میان، برآمدن و فرو پاشیدن حکومت ها، در این فراز و فرودها نقش مهمی داشته است. به گونه ای که برآمدن حکومت های بزرگ و حتی محلی، باعث نگارش آثار تاریخ نگارانه با هدف جاودانه کردن و مشروعیت بخشی به آن حکومت ها می شد. بی گمان با از میان رفتن این ضرورت، نگارش آثار تاریخ نگارانه نیز با رکود روبه رو می شد. با وجود این سخن، برآمدن حکومت سلجوقیان در ایران، رونق تاریخ نگاری و نگارش آثار تاریخ نگارانه چندانی را منجر نشد. تاکنون آنچه از تاریخ نگاری این دوره به دست آمده، شامل آثاری است که خارج از دربار سلجوقیان ایران و بدون حمایت آنان نوشته شده است. در واقع در این دوره، تاریخ نگاری با رونق چندانی مواجه نشد. توجه مقطعی سلجوقیان به تاریخ نگاری، باعث از میان رفتن معدود آثار نگارش یافته با حمایت آنان شد. امری که باعث شگفتی است و علل آن نیاز به بررسی دارد. از آنجا که تاکنون پژوهشی مستقل در این باره انجام نگرفته، این مقاله در پی آن است که به بررسی علل ضعف تاریخ نگاری در قلمرو سلجوقیان ایران بپردازد.

در آیینه شعر ملک الشعرای بهار، نمایه های مجسم شخصیتی فرمان روایان به خوبی هویداست. او به عنوان بزرگ ترین شاعر معاصر و صدای مردم، توانست انتظار این مردم را از فرمان روایان بیان کند و از زاویه دید آنها به نقد و داوری ملوک بنشیند. بهار در مواجهه با فرمان روایان عصر خوشبین است و به امید بهبودی اوضاع، تلخی پند را با شیرینی مدح در هم می آمیزد، هشدار و پند می دهد اما اگر کارگر نیفتاد، مردانه نقاب از چهره زشت حاکمان بر می دارد و آنان را رسوا می سازد، سراسر شعر او از تصاویر زشت حاکمان زمانه پر شده، اما فضای روشن امید به نسل آینده ایران در آن به خوبی پیداست. در این مقاله، سعی بر آن است که شخصیت و عمل کرد پادشاهان سلسله قاجار از نگاه او بررسی شود.